De interviews.

Na de voorgaande stukken over het maken van een documentaire, waarin zaken aan de orde kwamen als motivatie voor je documentaire, het onderzoek naar de mogelijkheden.

En dit is een mooi moment om even iets over het interviewen te zeggen in het algemeen.

Het is van groot belang dat je vooraf volstrekte duidelijkheid hebt over wat je in ieder geval wilt weten. Het is dus slim om die vragen van te voren te noteren. Hou tegelijk rekening met de mogelijkheid dat (in het voorgesprek of zelfs tijdens het interview) dingen boven tafel kunnen komen die je niet verwacht en toch zeer bruikbaar zijn voor je verhaal.

En dan de manier van interviewen. Die hangt erg af van je onderwerp. Als je een sterk politiek geladen onderwerp hebt (bijvoorbeeld de sanering en de herbouw van een wijk in je woonplaats of een onderwerp waar de meningen sterk tegenover elkaar staan) moet je tamelijk scherpe vragen stellen, vooral aan degenen die het beleid bepalen. Anders wordt je zo met een kluitje in het riet gestuurd (ik weet het, want ik heb zelf ook in de politiek gezeten en mij hier ook wel eens aan bezondigd!). Enigszins confronterende of prikkelende vragen leveren vaak meer resultaat op. Wel netjes blijven natuurlijk: mensen werken tenslotte vrijwillig mee aan jouw film!

Bij andere mensen (“gewone mensen” had ik bijna geschreven) moet je je vragen wat vriendelijker inpakken. Als het lukt om in je vragen ook de emotionele kanten van een zaak boven tafel te krijgen is dat voor je interview een groot pluspunt.

In veel gevallen is die tweede manier de normale manier van vragen stellen. Zelf heb ik de gewoonte die vragen van te voren even met de mensen door te nemen. Vaak krijg je dan direct al antwoord en kun je beoordelen of dat de antwoorden zijn waar je naar zocht en kun je eventueel nog de vraag wat bijstellen. Wel heb ik haast altijd één of twee vragen in petto, die ik niet van te voren vertel, zodat je een “spontaan” antwoord kunt krijgen. (Werkt niet bij doorgewinterde politici: die kennen deze truc!)

Van belang is ook de vorm waarin je de vraag giet. Allereerst: stel nooit vragen waar mensen alleen maar “ja” of “nee” op hoeven te zeggen want dat doen ze prompt. Je kunt overigens (als je het tòch doet) direct daarna wel vragen: “waarom?” of “waarom niet?” , maar dan krijg je antwoorden die zonder de voorafgaande “ja-of-nee-vraag” meestal niet bruikbaar zijn. En dat kost straks nodeloos tijd in je montage.

Probeer je ook vooraf te realiseren of je de vragen van de interviewer in je film wilt opnemen of niet. Zo niet dan moet je de vraag zo stellen dat het antwoord de vraag al impliciet meeneemt. Een voorbeeld hoe het fout kan gaan: Vraag: “Hoe lang doet u dit werk al?” Antwoord: “Dat zal nu zo’n twintig jaar zijn”. Duidelijk is dat straks in de film zowel de vraag als het antwoord moeten voorkomen wil het duidelijk zijn. In het antwoord moet dus al komen: “Ik doe dit werk nu zo’n twintig jaar…”

Bij deze documentaire heb ik gekozen voor een interviewtechniek die qua montage grote voordelen biedt, maar ook enig risico in zich draagt. Nadat ik met de man/vrouw in kwestie een voorgesprek had gehad waarin aan de orde kwam wat ik wilde weten, heb ik haar/hem geen vraag gesteld, maar een “beginzin” gegeven die ze af moesten maken en waar ze op door konden gaan. Hieronder een paar voorbeelden:

• Je kunt je afvragen waarom deze kerk een monument geworden is.. 
• Waarom koop je nou zo’n kerk…. 
• Het is eigenlijk een gebouw in een gebouw, want… 
• Als ik op het hele proces terugkijk…

Het grote voordeel van deze manier van interviewen is dat je naderhand nooit meer een vraag in je montage hoeft te verwerken. Het verhaal vertelt zichzelf!

Er zitten ook wat bezwaren aan. Je hebt absoluut niet meer in de hand hoe lang het antwoord gaat worden en je moet maar hopen dat er hier en daar zinnen eindigen in een punt, waar je de spreker in de montage kunt afbreken. (overigens heb ik, als het al te gek werd) sommige stukjes over laten doen.

Er zijn ook mensen die in een hele serie tussenzinnen spreken waardoor je genoodzaakt bent het hele stuk in je montage te gebruiken of erin te gaan snijden (maar dan moet je voldoende filmbeelden hebben die je er in de montage overheen kunt zetten.)

Je kunt niet de beelden van de interviewer gebruiken om met de geïnterviewde af te wisselen (wat met een vraag- en antwoordspel wel mogelijk is), want die slaan nergens op als de interviewer verder in de film niks vraagt of zegt. In mijn geval heeft het gunstig uitgepakt omdat de meeste sprekers redelijk wisten wat ze wilden vertellen.

De volgende keer vertel ik nog wat meer over het verzamelen van opname- en fotomateriaal.

Henk Koster