Na elk AVO festival horen we uit het deelnemersveld dat de juryrapporten van de kringjurering “beter” zijn dan de juryrapporten van de geaccordeerde NOVA jury. Nu is de beoordeling “beter” net zo subjectief als het juryrapport zelf. Ons bezig houden met het beoordelen van beoordelingen is een begin zonder einde.

Ook de JCC (jury coördinatie commissie) van de NOVA wordt “lastig” gevallen met op- en aanmerkingen over de jureringen tijdens het NOVA FILM FESTIVAL. Punten en omschrijvingen lopen soms ver uiteen. Je moet aan een aantal voorwaarden voldoen om de logica tussen punten en cijfer in een rapport te kunnen volgen. De JCC onderneemt daarom pogingen om hier verbetering in aan te brengen.

Volgens mij moet je enige festival/juryrapport ervaring hebben en je mag vooral zelf geen betrokkene zijn. Toch ga ik hier geen poging doen om de logica te verklaren. Integendeel de JCC moet de uitdaging aannemen om de juryleden op te leiden zodat de punten begrepen worden, de filmers wat aan hun rapport hebben en de jurysecretarissen niet langer de kop van jut zijn. Want ook hier worden de boodschappers van slecht nieuws onthoofd.

Eén van de onderdelen van een juryrapport is de filmische vormgeving. Hieronder twee citaten uit de aantekeningen van twee geaccordeerde NOVA juryleden van het voorbije AVO festival over dezelfde film.

Citaat 1. (75 punten)

“Veel close-ups brengen de kijker in het midden van het straatleven. Goed kort gemonteerd. Commentaar opent en sluit deze impressie.”

Citaat 2. (63 punten)
“Het camerawerk zou boeiender kunnen overkomen als de montage het niet af had laten weten. Te veel lange shots halen het tempo uit de film.”

Dit waren de aantekeningen onder het hoofdstuk filmische vormgeving. Toch stel ik me daar iets anders bij voor, maar daarvoor sta ik dan ook als beste stuurman aan de wal.

Filmische vormgeving.

Een shot als kleinste eenheid kan fotografisch beoordeeld worden. Het beeldformaat van close-up tot totaal, de beelduitsnede, de belichting, de kleurverdeling, de vlakverdeling. Al deze puntjes kunnen beoordeeld en benoemd worden. Natuurlijk, niet elk shot “individueel” maar als de maker een goede of slechte fotografische blik heeft, dan weerspiegelt zich dat in alle shots, met andere woorden in de hele film. Dat neemt niet weg dat het ene bijzondere shot, goed of slecht, best met naam genoemd mag worden.

De opeenvolging van shots vormen een sequence. Evenals een taalkundige zin of een muzikale regel moet een sequence harmonisch zijn, iets zeggen, een begin en eind hebben. De lengte van een shot hangt af van plaats en volgorde in een sequence. De opvolging van shots in een sequence mogen geen springers veroorzaken. Springers kunnen optreden bij shots met bijna dezelfde positie, maar ook bij een te groot kleurencontrast, verspringen van de horizon enzovoorts. Bij de filmische vormgeving kan er melding gemaakt worden van harmonische, te lange/korte shots, springers.

Een scène wordt gevormd door een aantal sequences. Een scène is een paragraaf en moet een klein verhaaltje vormen als onderdeel van het Grote Verhaal, de Film. Evenals bij een verhaal kunnen scènes van verschillende verhaallijnen gemengd zijn. Op die manier ontstaan flashbacks, flashforwards, parallelverhalen en een recht-toe-recht-aan of lineaire structuur. Het verhaal moet een introductie hebben, minstens twee keerpunten, een hoofdverhaal en een slot. Het aanwezig zijn of het ontbreken van keerpunten kan benoemd worden.

Onderdeel van de filmische vormgeving is ook het geluid. Bij het geluid zijn er ook onderdelen. Het gebruik van live geluid, effecten, muzikale ondersteuning, achtergrond geluid, en tekst. Hoewel de soort muziek een kwestie van smaak is, kan het gebruik wel degelijk beoordeeld worden. De onderlinge verhoudingen in sterkte in de eindmix, de wijze waarop het verhaal verteld wordt, de informatie die gegeven wordt. Is het commentaar aanvullend of is het een herhaling van zetten?

Uit al deze punten kan onder het hoofdstuk filmische vormgeving een selectie worden vermeld met puntjes die als slecht, matig, goed, verdienstelijk of excellent omschreven worden. Daar heeft de maker iets aan, maker en publiek begrijpen de opmerkingen en de secretaris kan een behoorlijk rapport opmaken.
Zonder relatie naar de film maar gebaseerd op de cryptische zinnen zouden de citaten er ook zo uitgezien kunnen hebben:

Waardering 75
De zeer goede close-ups van de mensen betrekken de kijker bij het getoonde.
Het commentaar begeleidt de kijker.

Waardering 63
Het contrast tussen het hectische straatleven en de gelatenheid van de mensen komt in de montage niet tot uitdrukking. De sequence van onder andere de man met fiets en kippen duurt erg lang.

Hoewel beide “aantekeningen” wel erg beknopt zijn als jurycommentaar, kunnen ze wel begrepen worden.

Wally