‘Schrijf jij even een stukje kopij voor de AVOCom’. Zo ongeveer was het verzoek van Henk Koster aan mij bij de AVO-cursus “Tekst schrijven voor film” op zaterdag 2 oktober jl. ‘Het hoeft maar een kort artikeltje te zijn met iets van de sfeer van deze bijeenkomst’, voegde hij er nog aan toe. Ik ben ook de beroerdste niet, dus daar gaan we.
Bijna 32 amateur dames en heren filmers luisterden aandachtig naar wat Jan de Koning van TV Limburg vertelde over tekst schrijven bij film. Als professioneel programmamaker bij lokale televisie Limburg kent het vak voor hem weinig geheimen.
Klokslag tien uur startte Jan die zaterdagmorgen met ons direct te wijzen op het boek van Kees Schoonenberg “Sprekende journalistiek” (schrijven voor radio en televisie). Een leerzaam en handzaam boek voor iedereen die meer wil weten over deze specifieke tak van sport als schrijven van spreektaal voor documentaires en reportages. (ISBN 9068250957)
Geen makkelijk vak: schrijven van eenvoudige, heldere spreektaal die een presentator makkelijk uit de mond rolt en die door de luisteraar op het eerste gehoor wordt begrepen. Voor ons filmers komt daar nog bij dat onze tekst zo met de beelden moet samengaan, dat woorden en beelden elkaar ondersteunen bij het overbrengen van onze boodschap.
We kregen het daarom Spaans benauwd toen Jan ons haarfijn uitlegde wat we allemaal moesten doen en vooral moesten laten. Gelukkig: BEELD GAAT ALTIJD VOOR OP TEKST EN/OF MUZIEK. Jan: “Dingen in beeld laten gebeuren is altijd het beste. Daaruit volgt: schrijf dus nooit wat je ook in beeld ziet”
Tegenwoordige tijd en de vijf “W’s” Een tweede harde regel bij tekst voor film: schrijf altijd in de tegenwoordige tijd, zelfs over zaken die lang geleden zijn gebeurt. En je tekst moet antwoord geven op beantwoording van de bekende vijf W’s. Dus wie deed wat, waar en wat gebeurde er, waarom en wanneer. En ook hoe alles zich afspeelde. Zet mensen waar je een vraaggesprek mee hebt, bij voorkeur links of rechts in beeld. Iemand die links in beeld staat “kijkt vooruit”. Daarentegen iemand die rechts in beeld staat “kijkt achterom”.
Uitgangspunten bij tekst. Na deze raadgevingen kregen we fragmenten te zien van video’s die Jan op zijn verzoek door de AVO waren toegestuurd. Na afloop hadden sommigen onder ons al aardig door waar het qua tekst en stemgebruik van de voice-over aan mankeerde. In dit verband kregen we van Jan het dringende advies bij filmtekst uit te gaan van drie basisgegevens:
- Waar moet de tekst aan voldoen.
- Waar moet de tekst over gaan.
- Hoe moet de tekst worden uitgesproken.
Jan: “Tekst uitspreken met de klemtonen op de juiste plaats is een vak. Aarzel niet een stemtest te doen bij iemand die in zijn/haar enthousiasme ook wat wil zeggen” Gouden regel: laat een voice-over altijd jouw teksten vooraf hardop uitspreken. Elke hapering verander je, net zo lang tot de spreker de tekst moeiteloos uit zijn/haar “strot” krijgt. Meester Jan raakte niet uitgepraat en ging moeiteloos door met ons te verrassen met schrijftips en stemgebruik. Ondersteund met voorbeelden hoe e.e.a. niet moest en altijd hoe het beter had gekund. Soms kregen we het gevoel dat het wat te professioneel werd. Maar dan was er de zaal die met vragen en opmerkingen de zaak weer tot ons niveau van amateur-filmers terugbracht. De discussies met Jan gingen vaak diep in op het besprokene zonder in herhaling te vallen. Alle vragenstellers kregen van Jan het volle pond wat betreft de beantwoording. Wat dat betreft heeft niemand zich verveeld.
Huiswerk. Intussen was het bijna vier uur geworden. We kregen huiswerk op voor de tweede les op 6 november. Te weten: In kleine groepjes maken van een reportage van 2 à 3 minuten zonder montage overgangen ”uit de computer”, zg “dissolves” Met als belangrijke rol: een voice-over. En liefst ook een hoofdpersoon die in beeld iets vertelt over het door jou gekozen onderwerp. TIP: probeer met een prikkelende opening te beginnen. Bijv. een gat in het fietspad of een losse stoeptegel.
Bij het sluiten van deze eerste sessie, kregen we van Jan een samenvatting met datgene wat deze keer door hem was behandeld. Terugkijkend: een prima en bijzonder leerzame start van een zinvolle AVO-cursus. Ben benieuwd naar de uitwerkingen van het huiswerk.
Huib Meinema.